است ، » . دو آيهء اخير مسائلى را روشن مىكند كه جالب توجّه است : مسألهء نخست - بخل از موجبات عذاب سخت الهى است . و معلوم است كه بخل يكى از سرچشمه هاى مال اندوزى است ، چنان كه امام ابو الحسن علىّ بن موسى الرضا « ع » مىفرمايد : « لا يجتمع المال إلَّا به خمس خصال ، ببخل شديد « 1 » - ( 1 ) مال جمع نمىشود مگر با پنج خصلت ، يكى بخل شديد . . . » . مسألهء دوّم - تعبير « * ( ما آتاهُمُ الله مِنْ فَضْلِه ) * - ( 2 ) آنچه خدا از فضل خود به ايشان داده است » ، اشاره به حكمتى ديگر دارد ؛ و آن اين است كه توانايان بخيل به مال خود بخل نمىكنند ، بلكه به آنچه خدا به ايشان داده است بخل مىورزند . مسألهء سوّم - در آيهء اخير ، بخيلان در شمار كافرانى ذكر شده‌اند كه عذابى خوارى آفرين براى ايشان آماده گشته است . و اين ، يا از منكر شدن حكمت خدا و تقدير الهى است در دادن مال به ايشان ، براى انفاق كردن و رساندن آن به ديگران ، كه ايشان آن را نزد خود حبس كردند و اندوختند و به مصرفهايى كه بايد برسانند نرساندند ، يا كفران عملى است ، چون كه با انفاق مال به مردم و رساندن به مصرفهاى درست به شكرگزارى نعمت خدا نپرداختند ، چه شكر مال بخشيدن آن است ( لا يحرز الشّكر إلَّا من بذل ماله « 2 » - ( 3 ) به شكرگزارى دست نمىيابد مگر كسى كه از مال خود ببخشد ) . بنا بر اين ، بخل نيز از انگيزه هاى منحرف كردن مال از جايگاه الهى و حد و مرز قوامى آن است . و پيش از هر چيز به نفس شخص بخيل زيان مىرساند ( * ( وَمَنْ يَبْخَلْ فَإِنَّما يَبْخَلُ عَنْ نَفْسِه ) * - ( 4 ) هر كس بخل ورزد ،

--> « 1 » « عيون اخبار الرّضا - ع - » 1 / 276 . « 2 » « غرر الحكم » / 349 .